Op donderdag 3 september spreekt de Tweede Kamer over de vuilstort Selibon Lagun op Bonaire. In een brief aan de Kamer hierover benadrukt het College voor de Rechten van de Mens de noodzaak om het recht op een gezonde leefomgeving van inwoners op Bonaire te beschermen. Op de vuilstort wordt afval ongesorteerd gedumpt, komen schadelijke gassen vrij en breken regelmatig branden uit. Dit gaat ten koste van de veiligheid en gezondheid van mens en milieu. Het College doet de dringende oproep aan de overheid om per direct verbeteringen door te voeren. Ook moet de overheid in actie komen om het vertrouwen van inwoners te herstellen.
Beeld: © Sem van der Wal
Vuilstortplaats Selibon Lagun op Bonaire
Grote risico’s voor gezondheid en milieu
Ieder mens heeft recht op een gezonde leefomgeving, op respect voor het gezinsleven en respect voor de woning. Voor een grote groep inwoners van Bonaire staan deze rechten al een hele tijd onder druk. Op de vuilstort wordt afval ongecontroleerd gestort zonder de benodigde beschermingsmaatregelen. Ook treden er regelmatig branden op. Alleen al in de eerste helft van 2026 waren dat er twee. Dit alles brengt gezondheidsrisico’s met zich mee, voor omwonenden en een grote groep inwoners van Bonaire. Schadelijke gassen en rook (bij brand) verspreiden zich met de wind over een groot deel van het eiland. Al jarenlang geven onder meer de lokale stichting ProLagun, de Rijksvertegenwoordiger, de Inspectie Leefomgeving & Transport (ILT) en de Nationale ombudsman aan dat urgente maatregelen nodig zijn.
Rick Lawson, voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens: “Al sinds 2013 zorgt de vuilstortplaats voor gezondheidsrisico’s voor inwoners en heeft het een ingrijpende impact op het milieu. Het College heeft met meerdere partijen gesproken en die bevestigen: er is nog altijd niets veranderd. Dit kan zo echt niet langer. Stel je voor dat een situatie als deze zich in Europees Nederland zou voordoen – het is toch ondenkbaar dat de overheid het dan allemaal maar zou laten gebeuren? Het College roept op tot een daadkrachtige aanpak: er moet nu een oplossing komen, concreet op de uitvoering. Om rechten van inwoners én het milieu te beschermen.”
Beter toezicht en een transparante aanpak
De inwoners van Bonaire hebben behoefte aan een perspectief op een veilige en duurzame afvalverwerking. Daar is allereerst beter toezicht op de huidige vuilstort voor nodig. Het staat op de planning dat het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat de zogenaamde VTH voor Selibon Lagun gaat overnemen: vergunningverlening, toezicht en handhaving. Het College spoort aan om dit zo snel mogelijk te doen en de benodigde stappen te zetten. Vorige week hebben betrokken partijen afgesproken dat de ILT ondersteuning gaat bieden bij concrete maatregelen en juridische vraagstukken. Dat ziet het College als een eerste positieve stap.
Daarnaast hebben het Bestuurscollege Bonaire en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties afgesproken om te streven naar de sluiting van Selibon Lagun op uiterlijk 31 december 2028. Het College roept op tot een transparant proces, waarbij de Tweede Kamer en de inwoners van Bonaire op de hoogte worden gehouden van de voortgang. Daarvoor is het essentieel dat de overheid beslissingen maakt over de toekomstige invulling van afvalverwerking op Bonaire. En dat zij inwoners van Bonaire hierbij betrekt.
Directe verbetering voor omwonenden
Het College benadrukt dat de overheid concrete stappen moet zetten om de vuilstort veiliger te maken en overlast te verminderen. En zo de fundamentele rechten van omwonenden te beschermen: op een gezonde leefomgeving, op respect voor de woning en voor het privé- en gezinsleven van de mensen die daar leven. Dit vraagt om uitvoerende maatregelen gebaseerd op kennis van afvalverwerking, en niet om weer een beleidsplan. Het College maakt zich zorgen over het huidige plan om een nieuw stortvak te maken bij de vuilstort. Onduidelijk is of dit leidt tot een veiligere situatie voor omwonenden. Toch heeft het ministerie besloten dat het niet nodig is om vooraf de milieu- en gezondheidseffecten in kaart te brengen met een milieueffectenrapportage (MER).
Verder ontbreken op dit moment structurele data over de schadelijke stoffen die vrijkomen bij de vuilstort en de effecten hiervan op de gezondheid. Daarom roept het College op om dit zo snel mogelijk te monitoren. Vervolgens kan de overheid ook de impact van maatregelen ter bescherming van de gezondheid meten.
Meer inspraak voor inwoners
Het uitblijven van maatregelen in de afgelopen jaren ondermijnt het vertrouwen van inwoners van Bonaire in de overheid. Het College wil dat de autoriteiten de omwonenden en inwoners beter informeren en betrekken bij het nemen van maatregelen. Bij de beslissing voor het nieuwe stortvak zijn omwonenden bijvoorbeeld niet betrokken geweest. Het is ook nog de vraag of de overheid onderzoek naar nieuwe plannen voor afvalverwerking in de toekomst gaat publiceren.
Tenslotte benadrukt het College dat het Verdrag van Aarhus zo snel mogelijk moet gelden voor Caribisch Nederland. Dit verdrag biedt extra handvatten voor burgers en belangenorganisaties om op te komen voor het recht op een gezonde leefomgeving. Zo versterkt dit verdrag het recht op informatie, participatie en rechtsbescherming bij milieuzaken. Bijvoorbeeld als het gaat om afvalverwerking. Dit verdrag geldt sinds 2005 al voor Europees Nederland.
Oproep aan Kamerleden
Tijdens het Commissiedebat op 3 september gaan de Kamerleden uit de Tweede Kamer in gesprek met de staatssecretaris van Infrastructuur & Waterstaat en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In de brief doet het College een oproep aan de Kamerleden om aan te dringen op daadkrachtige actie rondom de afvalverwerking. En op het herstel van vertrouwen, door inwoners te betrekken bij de besluitvorming. Zo dragen zij ook zorg voor de bescherming van het recht op een gezonde leefomgeving.